Asansörde en küçük parçalardan biri, en büyük durdurma gücüne sahiptir. Kat kapısı kilidi hem kapıyı yerinde tutar hem de asansöre "kapı kapandı, hareket edebilirsin" bilgisini verir. Bu iki görevden biri aksadığında asansör bütün binada durur. Bu sayfa kilidin nasıl çalıştığını, arızanın nasıl göründüğünü ve mekanik kusurla elektriksel kusurun nasıl ayrıldığını anlatır.
Kat kapısının kendi motoru yoktur; kabin o kata geldiğinde kabin kapısı tarafından sürüklenerek açılır. Kapının kapalı kaldığı sürece güvenli kalmasını sağlayan şey kilittir ve iki işi birden yapar.
Mekanik görev: kilit dili, kapıyı kapalı konumda tutar. Kabin o katta ve kilitlemenin serbest bırakıldığı bölgede değilken kat kapısının dışarıdan açılmasını engeller. Bu, asansörün en temel korumalarından biridir: kapının arkasında boşluk varken kapının açılmaması gerekir.
Elektriksel görev: kilit üzerindeki kontak, kapının gerçekten kapandığını ve kilitlendiğini bildirir. Bütün katların kontakları ve kabin kapısı kontağı emniyet devresinde birbirine seri bağlıdır. Zincirin tamamı kapanmadan kumanda hareket emri üretmez.
Bu ikili yapı, arıza aramada da yol gösterir. Mekanik tarafta kusur varsa kapı fiziksel olarak doğru konumda değildir; elektriksel tarafta kusur varsa kapı kapalıdır ama sistem bunu göremez. İkisinin belirtisi dışarıdan aynı görünür: asansör hareket etmez.
Son iki madde özellikle dikkat ister. Kararsız belirti genellikle temas eden ama tam oturmayan bir kilitten ya da zayıflamış bir bağlantıdan gelir; bu tür kusurlar günlerce "bazen oluyor" diye bildirilir ve nihayetinde asansörü tamamen durdurur.
| Sebep | Nasıl oluşur | Tipik belirti |
|---|---|---|
| Kapı hizasının kayması | Askı makarası aşınır, kanat sarkar, kapı kapanma noktasına tam oturmaz | Kilit dili yerine oturmaz, asansör hareket etmez |
| Mekanik aşınma | Yüz binlerce açma kapama sonunda kilit mekanizmasında boşluk oluşur | Kararsız çalışma, ara ara duruş |
| Kontak yüzeyinin bozulması | Kirlenme, nem ve oksitlenme temas direncini artırır | Kapı kapalı olduğu halde devrenin kapandığı görülmez |
| Bağlantı gevşemesi | Sürekli titreşim uçları ve klemens bağlantılarını gevşetir | Belirtinin geliş gidişi, tek katta yoğunlaşan kesinti |
| Dış müdahale ve darbe | Kapının zorlanması, taşınma sırasında çarpma, kapıya asılma | Ani başlayan arıza, görünür deformasyon |
| Kirlenme | Eşik kanalına ve mekanizmaya toz, kum, inşaat artığı dolması | Kapının tam kapanmaması, sürtünme sesi |
Emniyet devresi seri olduğu için belirti bütün binada görülür, kusur ise tek duraktadır. Bu yüzden iş, zinciri daraltmaya dönüşür. Teknisyenin izlediği mantık şudur: önce kumanda panosundaki gösterge okunur, çünkü birçok kumanda sistemi devrenin hangi bölümünün açık olduğunu ayrı ayrı gösterir. Gösterge bilgisi yeterli değilse kat kapıları sırayla, kapının kapanma davranışı ve devrenin durumu birlikte izlenerek kontrol edilir.
Bina görevlisinden alınacak tek bir bilgi bu taramayı kısaltabilir: arıza hangi katta başladı, o gün o katta ne oldu. Taşınma, tadilat, temizlik ya da kapıya çarpma gibi bir olay varsa arama doğrudan oraya yönelir. Gösterge düzeni ve tanı bilgisi markadan markaya değiştiği için kumandanın kendi belgesine bakılır; bu sayfada marka bazlı bir okuma anlatılmaz.
Kilit değiştirmek çoğu zaman işin kolay tarafıdır; zor olan, kilidi bozan şartın giderilmesidir. Yeni kilit eski hizasız kapıya takıldığında aynı arıza kısa sürede geri döner. Bu yüzden değişim sırasında şunlar birlikte ele alınır:
Kat kapılarının dışarıdan açılabilmesini sağlayan acil durum açma düzeni, kurtarma ve bakım için vardır. Bu düzeni kullanma yetkisi yalnızca eğitimli ve yetkili kişilerdedir; anahtarın binada gelişigüzel bir çekmecede durması, kapıcı odasında asılı kalması ya da apartman sakinlerinde bulunması kabul edilebilir bir durum değildir. Kabinin o katta olduğunun bilinmediği bir anda açılan kat kapısı doğrudan kuyu boşluğuna açılır.
Devralınan binalarda bu, durum tespitinde sorulacak maddelerden biridir: anahtar kimde, kaç adet, nerede saklanıyor. Aynı şekilde kilit mekanizmalarının daha önce kim tarafından, hangi parçayla değiştirildiği de devir sırasında kayda geçirilir. Bu bilgiler yazılı olmadığında, sonraki yıl çıkan bir kilit sorununda hangi uygulamanın kimden kaldığı tartışması başlar.
Kilit, servis firmasının en sık değiştirdiği parçalardan biridir ve maliyeti tek başına küçük göründüğü için genelde kayda tam geçirilmez. Sonuç, üç ay sonra aynı binaya dördüncü kilidin gitmesi ve bunun kimsenin dikkatini çekmemesidir.
ASN PRO'da arıza kaydı açılıştan kapanışa iş akışıyla ilerler; teknisyen ataması, çözüm notu, fotoğraf ve kullanılan parça aynı kaydın içinde tutulur. Sahada kullanılan malzeme kapanışta stoktan düşer, yani kilit kaydı hem asansörün geçmişinde hem depo hareketinde görünür. Çok depolu stok ve depolar arası transfer tutulduğu için parçanın hangi araçtan ya da depodan çıktığı da izlenebilir.
Kritik öncelikli arıza dört saati aşarsa kayıt SLA Aşıldı olarak işaretlenir. Asansörün kullanıma kapatıldığı durumlarda arıza ve onarım raporu için üretilen paylaşım bağlantısı işe yarar: bina yöneticisi hesap açmadan raporu görür ve PDF indirir, böylece kapatma kararı ve gerekçesi aynı gün yazılı hale gelir. Eksiklik bina tarafından giderilmiyorsa sistemden giderilmeyen eksiklik ihtarnamesi üretilebilir.
İki görevi vardır. Mekanik olarak kapıyı kapalı tutar ve kabin o katta değilken kapının dışarıdan açılmasını engeller. Elektriksel olarak, üzerindeki kontakla kapının kapandığını ve kilitlendiğini emniyet devresine bildirir. Biri yerine gelmezse asansör hareket etmez.
Kilit kontakları emniyet devresinde seri bağlıdır. Tek bir katta kontak açık kaldığında zincir tamamlanmaz ve kumanda hareket emri vermez. Belirti bütün binada görülür, kusur tek duraktadır.
Kapı kapandığı halde kilit dili yerine oturmuyorsa ya da hiza kaymışsa kusur mekaniktir. Dil düzgün otururken kumanda kapalı bilgisini görmüyorsa kontak, uçlar ve kablo devresi incelenir. Bu ayrım yapılmadan yapılan parça değişimi genelde arızanın kısa sürede tekrar etmesiyle sonuçlanır.
Çalıştırılamaz. Kilit devresinin köprülenmesi, kapısı kilitlenmemiş bir asansörün hareket etmesi demektir ve hayati tehlike yaratır. Kusur giderilene kadar asansör kullanıma kapatılır ve durum yazılı olarak bildirilir.