Kabin kapısının yanında duran renkli etiket, asansörün son periyodik kontrolünün sonucunu tek bakışta gösterir. Renk bir süsleme değil, bir değerlendirmenin karşılığıdır; kırmızıya geçtiğinde asansörün kullanılması bile yasaklanır. Bu sayfa, dört rengin ne anlama geldiğini, etiketin kim tarafından iliştirildiğini, takip kontrolünün nasıl işlediğini ve mühürleme sürecinin nerede devreye girdiğini anlatır.
Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği, kontrol sonucunu dört grupta değerlendirir: kusursuz, hafif kusurlu, kusurlu ve güvensiz. Her gruba bir renk karşılık gelir ve etiket, periyodik kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşu tarafından ilgili idare adına asansöre iliştirilir.
| Etiket | Değerlendirme | Pratikte ne demek? |
|---|---|---|
| Yeşil | Kusursuz | Giderilecek bir uygunsuzluk tespit edilmemiştir. Asansör kullanılmaya devam eder. |
| Mavi | Hafif kusurlu | Güvenliği doğrudan tehdit etmeyen uygunsuzluklar vardır. Asansör kullanılabilir; uygunsuzluklar bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir. |
| Sarı | Kusurlu | Uygunsuzlukların belirli bir süre içinde giderilmesi gerekir. Süre sonunda takip kontrolü yapılır; giderilmemişse asansör mühürlenerek hizmetten men edilir. |
| Kırmızı | Güvensiz | Asansörün kullanımına izin verilmez. Uygunsuzlukların yönetmelikte öngörülen süre içinde giderilmesi bina sorumlusunca sağlanır. |
Uygunsuzlukların giderilmesi için tanınan gün sayıları ve takip kontrolüne ilişkin süreler yönetmelikte sayıyla belirtilmiştir ve zaman içinde değişmiştir. İnternette dolaşan gün bilgileri çoğu zaman eski sürüme aittir. Bu yüzden burada sabit bir rakam vermek yerine şunu söylüyoruz: süreyi doğrudan elinizdeki periyodik kontrol raporundan ve yönetmeliğin güncel resmî metninden okuyun. Mevzuat değişebilir; bağlayıcı olan güncel resmî metindir.
Kırmızı etiket yalnızca bir süre başlatmaz, aynı zamanda bir yasak getirir. Güvensiz olarak tanımlanan asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez. Bu, "dikkatli kullanın" değil, "kullanmayın" demektir; asansörün elektriğinin kesilmesi ve kapıların kullanım dışı bırakıldığının bina sakinlerine duyurulması beklenir.
Yönetmelik sorumluluğu da adlandırır: güvensiz asansörün bu süre içinde güvenli hâle getirilmeden kullandırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür. Bakım firması açısından buradaki kritik adım, kullanım yasağını yazılı olarak bildirmektir. Sözlü uyarı, bir kaza hâlinde ispatlanamaz.
Sarı etiket kusurlu değerlendirmesinin karşılığıdır. Asansör kullanılmaya devam eder, ancak tespit edilen uygunsuzlukların belirli bir süre içinde giderilmesi gerekir. Süre sonunda A tipi muayene kuruluşu takip kontrolü yapar. Uygunsuzluklar giderilmemişse asansör ilgili idare tarafından mühürlenerek hizmetten men edilir.
Sahada sarı etiketin en çok ihmal edilen yanı budur: asansör çalıştığı için aciliyet hissedilmez, süre sonunda takip kontrolü gelir ve iş bir anda mühürlemeye dönüşür. Sarı etiketli her asansör için süre bitiş tarihini takvime yazmak, bakım firmasının kendini koruma yoludur.
Mavi etiket hafif kusurlu değerlendirmesini gösterir. Uygunsuzluklar güvenliği doğrudan tehdit etmediği için asansör kullanılabilir ve eksikliklerin bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi beklenir. Yönetmelikte ayrıca, periyodik kontrol raporunun onay tarihinden itibaren belirli bir süre içinde bina sorumlusu müracaat ederse birinci takip kontrolünün ücretsiz yapılmasına ilişkin bir düzenleme yer alır.
Bunun pratik anlamı şudur: mavi etiketli bir asansörde eksiklikler hızlı kapatılıp zamanında müracaat edilirse, etiketin yeşile dönmesi için ayrıca ücret ödenmez. Süreyi kaçıran binalar ise aynı iş için ücret öder. Bakım firmasının bina yönetimine bu bilgiyi hatırlatması, hem işin hızlanmasını hem de müşteri memnuniyetini sağlar.
Bu, sık yanlış aktarılan bir konudur. Yönetmelikte yeşil etikete tanınmış ayrı bir geçerlilik süresi hükmü bulunmaz. Yeşil etiket, periyodik kontrol sonucunun kusursuz olduğunu gösterir. Uygulamada bir sonraki periyodik kontrole kadar geçerli kabul edilir; bunun nedeni etikete süre verilmiş olması değil, kontrolün zaten yılda en az bir defa yaptırılmasıdır.
Bu yüzden "yeşil etiketim var, bir yıl rahatım" yaklaşımı yanlıştır. Etiket bir fotoğraftır: kontrolün yapıldığı gün asansörün durumunu gösterir. Aradaki dönemde oluşan bir arıza, etiketin rengini değiştirmez ama asansörün güvenliğini değiştirir.
Etiketi periyodik kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşu ilgili idare adına iliştirir. Bakım firması, bina yönetimi, kat maliki veya teknisyen etiketi söküp değiştiremez. Etiketin değişmesi ancak yeni bir periyodik kontrol veya takip kontrolü sonucunda olur.
Sahada zaman zaman karşılaşılan "etiketi çıkarttık, yenisini yapıştırırız" yaklaşımı ciddi bir hatadır. Kırmızı etiketin sökülmesi, kullanım yasağını ortadan kaldırmaz; yalnızca bir kaza durumunda sorumluluğu ağırlaştırır. Etiketin yıpranması veya kaybolması hâlinde yapılacak şey, durumu kontrolü yapan kuruluşa ve ilgili idareye bildirmektir.
Verilen süre içinde uygunsuzluklar giderilmediğinde asansör, ilgili idare tarafından ana besleme sisteminden elektriği kesilerek mühürlenir ve hizmetten men edilir. Bu, asansörün kapatılmasından ibaret bir işlem değildir; idari bir tutanağa bağlanır.
Mühürlenen bir asansörde düzeltme işlemine başlanabilmesi için bina sorumlusu ilgili idareye, takip kontrolü için de A tipi muayene kuruluşuna başvurur. İdare, asansörün kullandırılmayacağına dair yazılı taahhüt alır ve mühür bozma tutanağı düzenlenir. Tutanakta düzeltme için öngörülen süre sınırsız değildir; yönetmelik bu süreye bir üst sınır koyar. Süreyi ve şartları tutanağın kendisinden okuyun.
Sahada en çok yanlış bilinen nokta budur. Takip kontrolünde asansör daha iyi bir gruba geçtiğinde yeni bir süre başlamaz; süre ilk periyodik kontrol tarihi esas alınarak işlemeye devam eder. Yani kırmızıdan kusurlu duruma geçen bir asansör için sayaç sıfırdan değil, ilk kontrol tarihinden sayılır.
Bu kuralın pratik sonucu şudur: eksikliği iki aşamada gidermeyi planlayan bir bina, ikinci aşamada süresiz kalmaz. Bakım firmasının planlamayı ilk kontrol tarihine göre yapması gerekir.
Etiket takibinin zorluğu tek bir asansörde değil, yüzlerce asansörde ortaya çıkar. Hangi binada hangi renk var, hangisinin süresi bu ay doluyor sorusu elle tutulan bir listede kaybolur.
ASN PRO'da periyodik kontrol bilgisi bakım takvimiyle aynı yerde durur; kontrol tarihi ve etiket durumu bina kartında görünür. Kontrolden çıkan eksiklikler asansöre bağlanır, giderilme takibi ve kanıtı aynı kayıtta tutulur. Sahada çekilen fotoğraf ve kullanılan malzeme bu kayda düşer.
Bina sorumlusuna yapılacak yazılı bildirim için ihtarname üreteci kullanılır; giderilmeyen eksiklik, sistemdeki altı ihtarname türünden biridir. Belge metinleri sunucuda tutulduğu için mevzuat güncellendiğinde yeni sürüm indirmeniz gerekmez. Bina yöneticisi ise bakım ve eksiklik raporunu hesap açmadan, kendisine gönderilen bağlantıdan görüp PDF olarak indirir.
Kullanılamaz. Kırmızı etiket asansörün güvensiz olarak değerlendirildiğini gösterir ve kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez. Güvenli hâle getirilmeden kullandırılan asansörde doğabilecek zarardan bina sorumlusu mesuldür.
Hayır. Etiketi periyodik kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşu ilgili idare adına iliştirir. Etiketin değişmesi ancak yeni bir kontrol veya takip kontrolü sonucunda olur.
Hayır. Takip kontrolünde daha iyi bir gruba geçmek yeni bir süre başlatmaz; süre ilk periyodik kontrol tarihi esas alınarak işler.
Bina sorumlusu ilgili idareye başvurur, asansörün kullandırılmayacağına dair yazılı taahhüt verir ve mühür bozma tutanağı düzenlenir. Tutanakta düzeltme için öngörülen sürenin üst sınırı yönetmelikte belirlenmiştir.
Yeşil etikete tanınmış ayrı bir geçerlilik süresi hükmü bulunmaz. Uygulamada bir sonraki periyodik kontrole kadar geçerli kabul edilir; bunun nedeni kontrolün yılda en az bir defa yaptırılmasıdır.