Bu soru sahada iki ayrı soruyu birden içerir ve karıştırıldığında sorumluluk yanlış yere yüklenir. Kontrolü yapan taraf ile kontrolü yaptırmakla yükümlü taraf aynı değildir. Bakım firması ise ikisinin de dışında durur ama sonucunu en çok hisseden taraftır. Aşağıda bu üç konum ayrı ayrı anlatılıyor.
Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne göre binada sürekli olarak kullanılan bir asansörün periyodik kontrolü, Bakanlık tarafından yetkilendirilen ve ilgili idare ile protokol imzalayan A tipi muayene kuruluşu tarafından yapılır. Bu, tercihe bağlı bir tanım değildir; kontrolü yapabilecek taraf tektir.
Burada iki şart birlikte aranır. Kuruluşun yetkilendirilmiş olması tek başına yetmez; o bölgedeki ilgili idare ile protokolünün de bulunması gerekir. Bu yüzden bir ilde kontrol yapan bir kuruluş, komşu ilçede protokolü yoksa orada kontrol yapamaz. Bina sorumlusu bir kuruluşla anlaşmadan önce bu iki şartı sormalıdır.
Yaygın anlatım "yükümlülük bina sorumlusundadır" biçimindedir. Yönetmelik ise periyodik kontrolün yaptırılmasını ilgili idare ve bina sorumlusu olarak birlikte tanımlar. Bu ayrımın pratik bir sonucu vardır: bina yönetimi kontrolü yaptırmadığında sorumluluk orada bitmez, ilgili idarenin de takip yükümlülüğü doğar.
Bina sorumlusu kavramı da tek bir kişiyi göstermez. Kat maliklerinin oluşturduğu yönetim, yönetici, site yönetimi veya yapının maliki duruma göre bu rolü üstlenir. Bakım sözleşmesini imzalayan tarafın bina sorumlusu olarak tanımlanmış olması, sonraki yazışmalarda kimin muhatap olduğunu netleştirir.
Yönetmelik asgari sıklığı belirler: yılda en az bir defa. Metinde bu sıklığı gevşeten, örneğin iki yılda bire çıkaran bir istisna hükmü bulunmaz. "En az" ifadesi ise gerekli görülen hâllerde daha sık kontrol yapılmasına engel olmadığını gösterir; yoğun kullanılan bir hastane veya alışveriş merkezi asansöründe daha sık kontrol tercih edilebilir.
Pratikte kaçırılan nokta, "yılda bir" ifadesinin takvim yılı değil, önceki kontrol tarihinden itibaren geçen süre olarak okunmasıdır. Geçen yıl mart ayında kontrol edilen bir asansörü bu yıl aralık ayına bırakmak, aradaki boşluğu bir yılın üzerine çıkarır.
Yeni piyasaya arz edilen bir asansörde durum farklıdır. Tescil öncesi yapılan ilk periyodik kontrolün yaptırılması ve ücretinin ödenmesi sorumluluğu bina sorumlusunda değil, asansör yaptırıcısında olarak tanımlanmıştır. Müracaat üzerine ilgili A tipi muayene kuruluşu tarafından en geç on beş gün içinde yapılır.
Bu ayrım montaj firmalarını doğrudan ilgilendirir. Yeni binada asansör teslim edilirken ilk kontrolün yapılmış ve tescil sürecinin tamamlanmış olması, sonradan bina yönetimiyle yaşanacak ücret tartışmasını baştan keser.
Rollerin karışması en çok bu dört başlıkta olur. Tablo, hangi işin kimde olduğunu tek bakışta ayırır.
| Taraf | Yaptığı | Yapmadığı |
|---|---|---|
| A tipi muayene kuruluşu | Periyodik kontrolü gerçekleştirir, raporu düzenler, etiketi iliştirir, takip kontrolünü yapar | Asansörü tamir etmez, eksikliği gidermez, bakım yapmaz |
| Bina sorumlusu | Kontrolü yaptırır, ücretini öder, uygunsuzlukların giderilmesini sağlar, bakım sözleşmesini yürütür | Kontrolü kendisi yapamaz, etiketi değiştiremez veya sökemez |
| İlgili idare (belediye) | Muayene kuruluşuyla protokol yapar, kontrolün yapılmasını takip eder, mühürleme gibi idari işlemleri yürütür | Kontrolü teknik ekibiyle yapmaz |
| Bakım firması | Periyodik bakımı yapar, uygunsuzlukları giderir, asansörü takip kontrolüne hazırlar, bina sorumlusunu yazılı bilgilendirir | Periyodik kontrolü yapamaz, kendi asansörüne rapor düzenleyemez |
Mevzuat değişebilir. Bu sayfa yürürlükteki düzenlemenin genel çerçevesini anlatır; bağlayıcı olan, yönetmeliğin güncel resmî metnidir. Bir uyuşmazlıkta metnin son hâlini ve gerekirse hukuk müşavirinizin görüşünü esas alın.
Bakım firması kontrolü yapmaz ama sonucunu taşır. Kontrolde çıkan uygunsuzlukların giderilmesi, verilen süre içinde tamamlanması ve asansörün takip kontrolüne hazır hâle getirilmesi çoğunlukla bakım firmasının işidir. Süre kaçırıldığında asansör mühürlenir; müşteri nezdindeki sonucu da bakım firması karşılar.
Bu yüzden bakım firmasının üç bilgiyi bir arada tutması gerekir: her asansörün son kontrol tarihi, mevcut etiket durumu ve varsa süre bitişi. Bu üçü ayrı yerlerde tutulduğunda, süresi dolmak üzere olan bir asansör kimsenin listesine düşmeden kaybolur.
Bir ayrıntı daha: kontrolde çıkan eksikliğin giderilmesi bina sorumlusunun bütçesine bağlıysa, bildirimin yazılı yapılması firmayı korur. Sözlü bildirilen ve giderilmeyen bir eksiklik, sonradan "firma söylememişti" tartışmasına dönüşür.
Kontrol günü sürprizle karşılaşmamanın yolu, randevudan önceki bakımı kontrol gözüyle yapmaktır. Aşağıdaki sıra, gereksiz uygunsuzluk maddesini baştan eler.
ASN PRO'da periyodik kontrol bilgisi bakım takvimiyle aynı yerde tutulur. Bina kartında son kontrol tarihi ve etiket durumu görünür; "bu ay hangi binada kontrol var, hangi asansörde süre doluyor" sorusu tek ekranda cevaplanır.
Kontrol sonrası çıkan eksiklikler asansöre bağlanır, giderilme takibi ve kanıtı aynı kayıtta durur. Bina sorumlusuna yapılacak yazılı bildirim için ihtarname üreteci kullanılır; giderilmeyen eksiklik, sistemdeki altı ihtarname türünden biridir. Belge metinleri sunucuda tutulduğu için mevzuat değiştiğinde yeni sürüm indirmeniz gerekmez.
Sahadaki bakım tarafında ise asansördeki QR okutulmadan bakım kapanmaz; konum, saat, dijital imza ve fotoğraf kayda geçer. Kontrol öncesinde "bu asansöre en son ne zaman gidildi" sorusu klasör açmadan cevaplanır.
Hayır. Kontrolü, Bakanlıkça yetkilendirilen ve ilgili idare ile protokol imzalayan A tipi muayene kuruluşu yapar. Belediyenin rolü protokol tarafı olmak, kontrolün yapılmasını takip etmek ve mühürleme gibi idari işlemleri yürütmektir.
Yılda en az bir defa. Yönetmelikte bu sıklığı azaltan bir istisna hükmü bulunmaz; "en az" ifadesi daha sık kontrole engel değildir.
Yapamaz. Bakım firması, asansör monte eden ve belediyenin teknik ekibi bu kontrolü gerçekleştiremez. Bakım firmasının rolü uygunsuzlukları gidermek ve asansörü takip kontrolüne hazırlamaktır.
Tescil öncesi ilk periyodik kontrolün yaptırılması ve ücretinin ödenmesi asansör yaptırıcısının sorumluluğundadır. Müracaat üzerine en geç on beş gün içinde yapılır.
Yönetmelik aykırı davranışlarda uygulanacak hükümleri ayrı bir maddede düzenler ve yaptırım için başka kanunlara atıf yapar. Yönetmelik metninde tutar yazmaz; tutarlar atıf yapılan kanunlarda bulunur ve yıllık olarak güncellenir. Bu yüzden burada rakam vermiyoruz.